Reflecties na het inspiratiesymposium ‘Reablement: van ervaring naar inzicht’
Een eerbetoon aan het levenswerk van Mia Verschaeve
Soms zijn er bijeenkomsten die je niet alleen inspireren, maar je ook laten stilstaan bij de ontwikkeling van je eigen vak. Zo voelde het inspiratiesymposium ‘Reablement: van ervaring naar inzicht’, georganiseerd ter gelegenheid van het veertigjarig jubileum en het naderende pensioen van Mia Verschaeve, teamleider dagactiviteiten en dagbehandeling van De Zellingen.
Pionier
Mia behoort tot de pioniers die de zorg voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel mede hebben vormgegeven. Niet door steeds nieuwe methodes te ontwikkelen, maar door telkens opnieuw dezelfde vraag te stellen: Wat heeft iemand nodig om weer grip op het leven te krijgen?
Veranderd leven
Die visie maakte ze persoonlijk door haar eigen verhaal te vertellen aan de hand van het werkblad ‘Veranderd leven‘. Het klaverblad dat cliënten helpt stil te staan bij vragen als Wie ben ik? Waar krijg ik energie van? Wat wil ik leren? Wie helpt mij daarbij? gebruikte zij nu om haar eigen overgang naar haar pensioen te beschrijven. Het liet zien dat reablement geen methodiek is, maar een manier van kijken naar verandering. Een manier die voor cliënten én professionals betekenis heeft.
Presentaties
Mia nam met deze visie afscheid van haar rol en droeg het stokje over aan Romy Kok, de nieuwe teamleider dagactiviteiten en dagbehandeling van De Zellingen. Mijn logopedie collega Rob Zeijger was een waar gespreksleider deze middag om de verbinding met de medewerkers en hun talenten aan bod te laten komen. Ook Clarinda Otterspeer had nog een mooie presentatie over het blijven leren van elkaar en hoe belangrijk het is als ook medewerkers in de zorg in hun kracht kunnen staan en daarmee grip hebben op hun werk. Naast medewerkers kwam er ook een trouwe cliënt aan het woord over zijn ervaringen en werden er anekdotes gedeeld over Mia: “een bezige bij met ook de voeten in de klei en meehelpend in een tuin om iets vanuit de grond tot bloei te laten komen.”
Toen Rob me naar voren vroeg voor een panelgesprek, realiseerde ik me dat wij mogen voortbouwen op het pionierswerk van mensen als Mia.
Wie schrijft die blijft
Tijdens mijn bijdrage moest ik terugdenken aan onze gezamenlijke begintijd. Jaren geleden ontmoetten we elkaar tijdens bijeenkomsten van de Stichting Afasie Rotterdam aan de Erasmus Universiteit. We schreven toen nog communicatieschriftjes, voerden schriftelijke gesprekken met mensen met afasie, maakten uitleg voor naasten en stimuleerden hun betrokkenheid. Toen al gold voor ons: wie schrijft, die blijft. Niet omdat schrijven het doel was, maar omdat communicatie mensen met elkaar verbindt.
Die overtuiging is gebleven. Ons vak is verder gegroeid.
Samenhang
Waar communicatie vroeger vaak het vertrekpunt was, kijken we nu steeds meer naar de samenhang tussen communicatie, cognitie en coping.
Communicatie maakt verbinding mogelijk. Cognitie bepaalt hoe iemand informatie verwerkt, keuzes maakt en nieuwe vaardigheden leert. Coping gaat over het omgaan met een veranderd leven en het hervinden van vertrouwen in jezelf. Juist de wisselwerking tussen deze drie helpt iemand om weer regie te ervaren.
Dat zie je bijvoorbeeld wanneer een deelnemer zegt: “Ik wil weer opa kunnen zijn.” Die wens gaat niet alleen over woorden vinden. Hij vraagt ook om het omgaan met vermoeidheid, het hervinden van zelfvertrouwen en opnieuw durven deelnemen aan het gezinsleven. Dan begeleiden we niet alleen communicatie, maar ook het denken, het voelen en het meedoen.
Groepsbehandeling
Die ontwikkeling zie ik ook terug in onze groepsbehandeling.
Naast pen en papier zetten we steeds vaker digitale hulpmiddelen in. Zo oefenen deelnemers binnen een besloten WhatsApp-groep hoe zij berichten kunnen versturen of foto’s delen. Aanvankelijk lijkt dat vooral een oefening in digitale vaardigheden. Tot er op een zondag spontaan een berichtje verschijnt:
“Hé, hoe was jouw weekend?”
Dan gaat het niet meer over WhatsApp. Dan ontstaat er iets wat veel belangrijker is: belangstelling voor elkaar, contact buiten de therapie en het begin van een nieuw sociaal netwerk. Communicatie wordt weer een middel om mee te doen aan het leven.
Muziek, ritme en beweging
Hetzelfde ervaar ik tijdens RGM. Muziek, ritme en beweging brengen mensen letterlijk en figuurlijk met elkaar in contact. Niet de methode maakt het verschil, maar de manier waarop we haar inzetten. Samen, duidelijk en met plezier. Mensen leren niet alleen van professionals, maar vooral van elkaar. Zij herkennen elkaars worstelingen, delen oplossingen en geven elkaar moed.
Dat is misschien wel de belangrijkste les die ik meenam uit deze inspiratiemiddag.
Toekomst
De toekomst van de neurorevalidatie ligt wat mij betreft niet in steeds meer methodes, maar in het verbinden van communicatie, cognitie en coping. Methodieken zoals Grip op je Leven, Op verhaal komen, RGM, ondersteunde communicatie en digitale hulpmiddelen zijn daarbij geen doel op zich. Ze zijn hulpmiddelen om mensen opnieuw in hun kracht te zetten, zodat zij weer richting kunnen geven aan hun eigen leven.
Dank je wel, Mia, voor veertig jaar pionieren, inspireren en verbinden. En voor het vertrouwen dat wij als volgende generatie professionals mogen voortbouwen op de weg die jij hebt helpen aanleggen.
Want uiteindelijk blijft één overtuiging overeind:
Mensen bloeien niet op door een methode
Maar door de manier waarop wij die inzetten
Communicatie verbindt
Cognitie geeft inzicht
Coping geeft veerkracht
Samen helpen zij mensen stap voor stap weer grip te krijgen op hun leven
Mathanja Sibon
Logopedist en Afasietherapeut van de Zellingen